Râu hùm là một cây thuốc có phân bố rải rác khắp Châu Đại Dương, vùng nhiệt đới châu Á, châu Phi.
Tìm hiểu chung
Tên gọi, danh pháp
Tên Tiếng Việt: Râu hùm.
Tên khác: Phá lủa (Tày), Ngải rợm, Nưa, Cẩm địa la, Râu hùm hoa tía, Ping đô (Kdong), Cu dòm (Bana).
Cây thuộc loài thân thảo, sống dai dưới tác động của tự nhiên. Thân rễ có hình gần trụ, mọc bò dài, trên rễ có đốt. Lá hình mác thuôn hoặc trái xoan bầu, chiều dài khoảng 50 cm, chiều rộng từ 20 cm đến 25 cm, có đầu nhọn, mặt trên lá có màu lục sẫm, nhẵn bóng, mặt dưới lá có ít lông nhỏ, mép lá nguyên, lượn sóng, gân nối rõ ở mặt dưới, cuống lá có bẹ, hình lòng máng, dài đến 30 cm.
Cụm hoa mọc trên thẳng hoặc cong thành tán, ngắn hơn lá, nhẵn hoặc có ít lông, có 4 lá bắc rộng, hình tim, không cuống, các lá này mọc đối chéo nhau, hai lá to đối chéo hai lá nhỏ, lá có màu lục, tía hoặc tím đen; lá bắc con dạng sợi dài cùng màu với lá chính, số lượng hoa từ 15 đến 20 cái mỗi cây, hoa có màu tím đen, bao hoa hình đấu gồm 6 thùy; 6 nhị, chỉ nhị đính vào giữa bao hoa, bầu hoa có hình nón ngựợc, có 6 cạnh nổi gò lên. Quả nang dài, màu đỏ tím, bên trong có hạt hình thận, có vân dọc. Hoa nở từ tháng 7 đến tháng 8, mùa quả từ tháng 9 đến tháng 10.
Cây râu hùm loài cây có hoa như mặt cọp
Công dụng
Theo y học cổ truyền
Râu hùm có vị đắng, cay, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, lý khí, chỉ thống, tuy nhiên tính độc của râu hùm cũng cần được lưu ý.
Theo y học hiện đại
Viện Dược liệu đã nghiên cứu chiết hoạt chất diosgenin từ thân rễ râu hùm. Sau đó dùng hoạt chất này để bán tổng hợp các thuốc steroid như thuốc chống viêm, thuốc nội tiết, thuốc cai đẻ, thuốc tăng đồng hóa. Những thuốc này có giá trị và thị phần tiêu thụ lớn.
Râu hùm là một thảo dược quý đã được sử dụng từ đời này sang đời khác như một thứ thần dược của núi rừng
Liều dùng & cách dùng
Thân rễ râu hùm được dùng làm thuốc chữa tê thấp.
Phơi khô 50g thân rễ râu hùm, sau đó giã nhỏ, rồi trộn với 30g bột bồ kết nướng giòn, sau khi trộn đều ngâm hỗn hợp này với 1/2 lít rượu trong 1 đến 2 tuần lễ, trong quá trình ngâm nhớ lâu lâu phải lắc đều. Rượu này xoa bóp vào chỗ tê đau.
Lưu ý: Không được uống rượu này.
Bài thuốc kinh nghiệm
Điều trị viêm dạ dày, đại tràng bằng cây râu hùm
Thái lát hoặc tán bột 20 g râu hùm, sau đó đun với 1 lít nước. Đun cạn, chỉ để phần chất lỏng còn khoảng 400 ml. Chia hỗn hợp thu được thành 3 lần, uống sau bữa ăn 30 phút.
Điều trị phụ nữ kinh nguyệt không đều
10 g củ râu hùm kết hợp với 15 g củ cỏ gấu. Sau đó, đun với 500 ml nước. Đun cạn, đến khi lượng chất lỏng chỉ còn 300 ml thì chia thành 3 lần, lưu ý uống trong ngày.
Điều trị cao huyết áp, mất ngủ
Củ râu hùm phơi khô tán bột, lấy tầm 20 g, sau đó hãm với 300 ml nước đun sôi để nguội, uống mỗi ngày, tốt nhất là buổi tối trước khi đi ngủ.
Điều trị đau thần kinh tọa, đau nhức mình mẩy (Củ râu hùm ngâm rượu).
Theo kinh nghiệm của người dân tộc Tày vùng Tây Bắc, râu hùm có thể điều trị đau nhức. Dùng củ của loài cây này ngâm rượu, ngâm một thời gian rồi uống. Cách ngâm và tỷ lệ ngâm cụ thể như sau:
3 kg củ tươi hoặc 1 kg củ phơi khô, đem ngâm với 4 lít rượu gạo loại ngon, thời gian ngâm 1 tháng. Rượu râu hùm sẽ có vị hơi đắng, nhưng bản chất là không quá khó uống. Rượu có công dụng giảm đau nhức vai gáy, lưng, phù hợp với những người hay đau nhức. Mỗi ngày nên uống khoảng 2 ly rượu râu hùm trong mỗi bữa ăn.
Cây râu hùm với bài thuốc cho phụ nữ kinh nguyệt không đều
Lưu ý
Do có tác dụng hạ huyết áp, nên những bệnh nhân bị huyết áp thấp không nên quá lạm dụng râu hùm hoặc chỉ nên dùng với liều lượng bằng một nửa liều so với người bình thường. Có thể thêm khoảng 3 lát gừng mỏng khi sử dụng các sản phẩm từ râu hùm để tránh hiện tượng tụt huyết áp.
